Amsterdam, Holandia
Amsterdam - największe miasto Holandii jest jej stolicą konstytucyjną, choć wszystkie instytucje rządowe oraz przedstawicielstwa obcych państw znajdują się w Hadze.
Amsterdam położony jest nad rzeką Amstel, IJ na 100 wysepkach połączonych 160 koncentrycznie ułożonymi kanałami. Posiada ponad 1000 mostów. Trzy największe kanały w kształcie półksiężyców usytuowane są niemalże równolegle do siebie. Są to Herengracht (położony najbardziej centralnie), Keizersgracht i Prinsengracht. Z nimi łączą się promieniście mniejsze kanały tworząc sieć wodną dzielącą miasto na liczne wyspy, dlatego Amsterdam nazywany jest często Wenecją Północy. Posiada nienaruszony od ponad 400 lat układ urbanistyczny. Amsterdam położony jest częściowo poniżej poziomu morza, jest największym miastem Holandii, dużym ośrodkiem przemysłowym, drugim po Rotterdamie - portem handlowym Holandii (dostępny dla statków oceanicznych). Połączony jest kanałami z Morzem Północnym i Renem.
Nazwa miasta oznacza - tamę na rzece Amstel. Pierwszy raz nazwa ta została zapisana po Łacinie w 1275 - homines manentes apud Amestelledamme (ludzie mieszkający w pobliżu Amestelledamme). Litera r pojawiła się po raz pierwszy w 1282 roku - Amestelredamme. W 1327 roku hrabia Wilhelm III użył formy Aemsterdam, która najbardziej przypomina dzisiejszą nazwę miasta.
Stare miasto, czyli śródmieście Amsterdamu, to budynki w większości osadzone na palach. Pałac królewski w Amsterdamie postawiono na 13 659 drewnianych palach, chroniących budynek przez pogrążaniem się w bagnie. Miasto, niepewnie spoczywające na grząskim gruncie, posadowiono na okrągłych potężnych balach, wbijanych do pierwszej twardej warstwy piachu, czyli na głębokość mniej więcej 12 m. Kilka niebezpiecznie chylących się domów malowniczo obrazuje, co dzieje się z budynkiem, przy wznoszeniu którego zlekceważono siły natury. Dobrym przykładem jest budynek De Sluyswacht, stojący na południowym końcu Oude Schans, vis-a-vis Rembrandthuis. Wybudowany w 1695 r., szybko pochylił się w charakterystyczny sposób. Obecnie mieści się w nim kawiarnia. Dopóki pale znajdują się pod wodą, niewiele im grozi. Wystarczy jednak, że wejdą w kontakt z powietrzem, by zaczęły butwieć i gnić - skutki tego łatwo przewidzieć. Współczesne domy stawia się więc na słupach betonowych, wbijanych dla bezpieczeństwa do drugiej warstwy piachu (na głębokość 40 m) lub jeszcze głębiej. Te nieustanne zmagania z naturą skutkują co najmniej jedną miłą dla oka konsekwencją - w stolicy Holandii raczej trudno natknąć się na wieżowce.
Charakterystyczne dla Amsterdamu są też barki zaadaptowane do celów mieszkalnych (houseboats), zacumowane przy brzegach kanałów.
Amsterdam ma setki barek mieszkalnych na stałe zacumowanych na kanałach. Mają one kanalizację, wszelkie wygody, elektryczność jak w domach obok. Niektóre można wynająć, choć nie jest to najtańsze. Barki Mieszkalne - po angielsku Houseboats, niegdyś ukochane przez pokolenie dzieci-kwiatów, dziś zamieszkiwane są przez osoby zamożne. Współczesne domy na barkach są w pełni wyposażonymi mieszkaniami, nadal jednak oferują to co niegdyś: poczucie wolności.
Amsterdam podzielony jest na następijące dzielnice:
- Amsterdam-Centrum
- Amsterdam-Noord
- Oud-Zuid
- De Baarsjes
- Bos en Lommer
- Geuzenveld/Slotermeer
- Oost/Watergraafsmeer
- Osdorp
- Oud-West
- Slotervaart
- Westerpark
- Westpoort
- Zeeburg
- Zuideramstel
- Amsterdam Zuidoost
Historia Amsterdamu
Początki miasta sięgają XIII wieku. Uprawa ziemi, ze względu na liczne powodzie, była tu prawie niemożliwa, w związku z tym mieszkańcy zaczęli zajmować się rybołówstwem i żeglugą - zatoka szybko przekształcała się w port handlowy. W 1342 roku hrabia Wilhelm IV nadał miastu "Wielki Przywilej", dzięki któremu umocniła się pozycja Amsterdamu - w XV wieku stał się najważniejszym miastem handlowym Holandii. Miasto rozrastało się. W 1300 roku Amsterdam liczył około 1000 mieszkańców, a w 1400 już 3000, pod koniec XV wieku powstały kanały - Singel, Kloveniersburgwal i Geldersekade. W czasie wojny osiemdziesięcioletniej Amsterdam stanął początkowo po stronie władcy Hiszpanii - Filipa II, aby w końcu poprzeć księcia Wilhelma Orańskiego. Kiedy Hiszpanie przejęli Antwerpię w 1585 roku, Amsterdam wykorzystał okazję, aby stać się jeszcze ważniejszym miastem na handlowej mapie Europy - wielu uciekinierów z Antwerpii schroniło się w Amsterdamie i tu odbudowywało swoje interesy, równie dobry wpływ na zamożność miasta mieli bogaci Żydzi, którzy przybywali tu z Portugalii i Hiszpanii, gdzie byli prześladowani. Pod koniec XVI wieku z Amsterdamu wypływały pierwsze statki do Indii, rejsy te okazały się ogromnym sukcesem finansowym, co jeszcze wzmocniło znaczenie miasta. Wiek XVII to w historii Amsterdamu, i całej Holandii, złoty wiek. W 1602 roku Amsterdam stał się największym udziałowcem w Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej. Amsterdam stał się w ten sposób także centrum finansowym.
W 1648 roku zakończyła się wojna z Hiszpanią i powstała niepodległa republika pod panowaniem Wilhelma I Orańskiego. Amsterdam pozostawał poza centrum życia politycznego, jednak miał duży wpływ na rządy dzięki swojemu bogactwu. W XVII wieku liczba mieszkańców miasta wzrosła do 210 000. W XVII wieku powstały też nowe kościoły protestanckie - Zuiderkerk, Noorderkerk i Westerkerk. Nie obyło się bez gorszych momentów - w 1664 roku ofiarą epidemii dżumy padło około 10% populacji miasta. W tym czasie w Amsterdamie mieszkali i tworzyli pisarze, poeci i najsłynniejsza postać miasta - malarz Rembrandt. Od 1650 do 1850 roku powierzchnia miasta powiększyła się bardzo nieznacznie, jednak ludności przybywało. W wyniku wojen z Francją i Anglią miasto znacznie ucierpiało, zwłaszcza w czasie Rewolucji Francuskiej. Po odzyskaniu przez Niderlandy niepodległości Amsterdam zaczął ożywać. Po powstaniu belgijskim, miał on monopol na handel z koloniami, a pozycja portu została jeszcze umocniona, dzięki wybudowaniu Noordhollandsch Kanaal i Noordzeekanaal. Pod koniec XIX wieku Amsterdam przeżywał swój drugi złoty wiek. Choć w czasie I wojny światowej Holandia była neutralna, to jednak Amsterdam, jak i reszta kraju, poważnie ucierpiał wskutek wojny - głównie z powodu braku żywności. W czasie II wojny światowej miasto było okupowane przez Niemców. Ponad 100 000 Żydów zostało wywiezionych z Amsterdamu. Rewolucja kulturalna w latach 60. i 70. przyniosła Amsterdamowi sławę magicznego miasta - tolerancja dla używania miękkich narkotyków sprawiła, że miasto stało się popularnym miejscem hippisowskim. W latach 80. znacznie wzrosła liczba imigrantów, szczególnie z Surinamu, Turcji i Maroka.
Gospodarka
Zuidas - nowe centrum biznesowe AmsterdamuAmsterdam jest ośrodkiem finansowo - handlowym, siedzibą banków, giełdy, towarzystw ubezpieczeniowych. Tutaj znajdują się siedziby główne takich firm jak ABN Amro, ING Group, Ahold, Delta Lloyd Group i Philips. Miasto posiada wielką stocznię remontową; kompleks rafineryjno - petrochemiczny, fabrykę samochodów (Ford), filię IBM, browary Heinekena, szlifiernie diamentów, niegdyś także fabrykę samolotów (Fokker). Centrum biznesowym miasta staje się Zuidas, gdzie coraz więcej banków ma swoje biura, tutaj też znajduje się World Trade Centre. Amsterdamska giełda (indeks AEX) jest częścią platformy Euronext i jest najstarszą giełdą na świecie, i nadal należy do najważniejszych w Europie.
Kultura i turystyka
Turystyka ma niezwykle pozytywny wpływ na gospodarkę miasta. Rocznie odwiedza Amsterdam około czterech milionów turystów. W mieście znajduje się ponad 300 hoteli. Amsterdam jest centrum życia kulturalnego Holandii, ma swój balet, orkiestry, teatry, muzea i galerie. Amsterdam jest też dla wielu przede wszystkim miastem wolności, tolerancji i liberalnej polityki względem miękkich narkotyków. Dzielnica Czerwonych Latarni jest jedną z największych atrakcji miasta dla zagranicznych turystów, na równi z kawiarniami (coffeeshop), gdzie można legalnie używać marihuany. Amsterdam uznawany jest także za Gejowską Stolicę Europy.
Transport
Około 18 km na południowy zachód od Amsterdamu znajduje się obsługujący to miasto port lotniczy Schiphol. Lotnisko ważne jest nie tylko pod względem transportowym, ale także gospodarczym - zatrudnionych jest tu 57 tysięcy osób, a pośrednio dodatkowe 50 tysięcy. Schiphol to czwarte co do wielkości lotnisko w Europie i 11 na świecie, a pod względem liczby pasażerów - trzecie w Europie. W 2006 roku lotnisko, które ma ponad 200 połączeń, obsłużyło 44 miliony pasażerów. Jest bazą Air France-KLM. Lotnisko ma dogodne połączenia kolejowe z centrum miasta. Amsterdam posiada też port morski - piąty co do wielkości w Europie. Obok transportu towarów zajmuje się on przewozem pasażerskim.
W mieście znajduje się znaczący węzeł kolejowy (główny dworzec Centraal Station), który dziennie obsługuje około 280 tysięcy pasażerów, co oznacza, że jest to najruchliwszy dworzec w Holandii. Stąd odjeżdżają pociągi międzynarodowe - do Belgii, Francji, Niemiec i Szwajcarii. W Amsterdamie znajduje się osiem innych stacji kolejowych.
W Amsterdamie jest także węzeł drogowy (A1, A2, A4, A6, A7, A8, A9, A10).
Do wszystkich części miasta można dotrzeć korzystając z transportu publicznego, obsługiwanego przez Gemeentelijkvervoerbedrijf (GVB), Connexxion, Arriva i Nederlandse Spoorwegen. Są to linie autobusowe, tramwajowe i metro. Piesi i rowerzyści mogą też skorzystać z bezpłatnej przeprawy przez IJ. Tramwaje jeżdżą w Amsterdamie od 1900 roku, autobusy od 1925 roku, a od 1977 roku kursuje metro, którego sieć ze względu na położenie miasta nie jest zbyt rozbudowana - istnieją cztery linie podziemnej kolejki. Obecnie powstaje nowa linia Noord/Zuidlijn, przebiegająca z północy na południe, ma być ona ukończona do 2013 roku. Amsterdam jest jednak znany przede wszystkim z ogromnej liczby rowerów i znakomitej infrastruktury rowerowej. Około 30% całego ruchu w centrum miasta odbywa się na rowerach. Jest ich w Amsterdamie około 600 tysięcy (można nawet skorzystać z usług rowerowych taksówek). Większość ulic ma wyznaczoną drogę rowerową, w mieście jest także wiele parkingów dla rowerów. Rocznie około 80 000 tych jednośladów zostaje skradzionych, a 25 tysięcy wpada do amsterdamskich kanałów. W Amsterdamie popularne są, zwłaszcza wśród turystów autobusy wodne (canal bus).
Sport
Amsterdam znany jest przede wszystkim z piłki nożnej i klubu sportowego Ajax, w którym grał i odnosił największe sukcesy w latach 70. Johan Cruijff. W 1995 roku Ajax zdobył puchar Ligi Mistrzów. Od 1996 roku Ajax może poszczycić się nowym nowoczesnym stadionem - Amsterdam ArenA - z ponad 50 000 miejsc.
W Amsterdamie znajduje się także lodowisko Jaap Eden baan, gdzie rozgrywane są mecze hokejowe z udziałem m.in. amsterdamskiej drużyny - Amstel Tijgers, a na torach (400 metrów) wokół lodowiska odbywają się liczne międzynarodowe turnieje w łyżwiarstwie szybkim. Miasto ma także swoją drużynę baseballową - Amsterdam Pirates, trzy drużyny hokeja na trawie - Amsterdam, Pinoké i Hurley, drużynę koszykówki - Amsterdam Astronauts. W 1928 roku w Amsterdamie odbyły się IX Letnie Igrzyska Olimpijskie. Specjalnie na tę okazję wybudowano Stadion Olimpijski, gdzie dziś mają miejsce nie tylko imprezy sportowe, ale także kulturalne.
Zabytki i atrakcje turystyczne
Amsterdam ma ponad 7000 zabytków, m.in. kościoły, kamienice, mosty, fortyfikacje i giełdy. W mieście znajdują się też liczne parki, place, galerie i muzea.
Oude Kerk - najstarszy kościół w mieście (XIII wiek - XIV wiek)
Nieuwe Kerk (z początku XV wieku)
Westerkerk - kościół protestancki (XVII wiek)
Zuiderkerk - najstarszy w Amsterdamie kościół protestancki (1611 rok)
Noorderkerk - kościół z XVII wieku
Oosterkerk - kościół z XVII wieku
Sint-Nicolaaskerk - kościół św. Mikołaja z XIX wieku
Plac Dam z Nationaal Monument - pomnikiem upamiętniającym wyzwolenie Amsterdamu spod okupacji niemieckiej w 1944 roku.
Pałac królewski, wcześniej ratusz z XVII wieku
Beurs van Berlage (1903 rok) - giełda
Waga miejska z XV wieku na Nieuwemarkt, część fortyfikacji
Magere Brug - Chudy Most (XVII wiek) - najsłynniejszy most Amsterdamu
Singel - najstarszy kanał Amsterdamu, na którego brzegu znajduje się słynny targ kwiatowy
Rembrandtplein
Concertgebouw - sala koncertowa z końca XIX wieku
Diamantbeurs - giełda diamentów
Muiderpoort - brama miejska (XVII wiek)
dom gildii handlu winem z 1633 roku
arsenał morski z 1656 r.
kamienice mieszczańskie z XVII i XVIII wieku
obiekty uniwersyteckie w dawnym zespole szpitalnym z połowy XVIII wieku
De Wallen - Dzielnica Czerwonych Latarni
Stopera - teatr muzyczny
Dworzec Centralny - budynek neogotycki
Munttoren - wieża z XVII wieku
Montelbaanstoren - wieża z 1512 roku, część fortyfikacji
Stadion Olimpijski
Oost-Indisch Huis - siedziba VOC - Kompanii Wschodnioindyjskiej
Homomonument - pomnik upamiętniający gejów i lesbijki, prześladowanych za swoją orientację seksualną
Muzea
Akhnaton (Centrum Kultury Światowej)
Allard Pierson Museum (Muzeum Archeologiczne Uniwersytetu Amsterdamskiego)
Amsterdams Historisch Museum (Muzeum Historyczne)
The Amsterdam Dungeon (muzeum historyczne i park atrakcji)
Anne Frankhuis (Dom Anny Frank)
Arcam, Architectuur Centrum Amsterdam (Muzeum Architektury)
Beurs van Berlage (zabytkowa giełda)
Bijbelsmuseum (Muzeum Biblii)
De Burcht, Vakbondsmuseum (Muzeum Ruchu Robotniczego)
Energetica (Muzeum Elektrotechniki)
Filmmuseum (Muzeum Filmu)
Fotografiemuseum FOAM (Muzeum Fotografii)
Gemeente Archief Amsterdam (Archiwum Miejskie)
Van Goghmuseum (Muzeum Vincenta van Gogha)
Hash Marihuana & Hemp Museum (Muzeum Haszyszu, Marihuany i Konopi)
Huis Marseille(Galeria Fotografii)
Joods Historisch Museum (Muzeum Żydowskie)
Muzeum Madame Tussauds Scenerama
Molen van Sloten met Kuiperijmuseum (Muzeum Wiatraków i Polderów)
Multatuli Museum (Muzeum Eduarda Douwesa Dekkera)
Museum Amstelkring (muzeum z XVII wieku)
Museum Geelvinck-Hinlopen Huis (siedemnastowieczna kamienica z oryginalnym wnętrzem)
Museum Van Loon (mieszczański dom rodziny Van Loon)
Museum Het Schip (budynki zaprojektowane przez Michela de Klerka na początku XX wieku, muzeum architektury Szkoły Amsterdamskiej)
Nederlands Scheepvaartmuseum (Muzeum Morskie)
NEMO (Centrum Nauki)
Olympic Experience Amsterdam (Muzeum Sportu)
Persmuseum (Muzeum Dziennikarstwa w Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis)
Pianola Museum (Muzeum Pianoli)
Rembrandthuis (Dom Rembrandta)
Rijksmuseum (Muzeum Narodowe)
Stedelijk Museum (Muzeum Miejskie, sztuka współczesna)
Tassenmuseum Hendrikje (Muzeum Torebek)
Theatermuseum (Muzeum Teatru)
Theo Thijssen Museum (Muzeum Theo Thijssena)
Tropenmuseum (Muzeum Tropiku)
Verzetsmuseum Amsterdam (Muzeum Oporu)
Woonbootmuseum (Muzeum Łodzi Mieszkalnych)
Zoological Museum Amsterdam
Amsterdam, the official capital of the Netherlands, lies on the banks
of two bodies of water, the IJ bay and the Amstel river. Founded in the late
12th century as a small fishing village on the banks of the Amstel, it is now
the largest city in the country and is a financial and cultural centre.
Amsterdam
is also one of the core urban centres of the greater metropolitan area called "Randstad" (Ring
City) which encompasses other Dutch cities such as Haarlem, Utrecht, Leiden,
The Hague and Rotterdam and has a population of over 7.5 million.
|
